W polskim prawie karnym cześć człowieka (jego dobre imię i godność) chronią dwa odrębne typy czynów zabronionych: zniesławienie (art. 212 k.k.) i znieważenie (art. 216 k.k.). Choć w praktyce często są mylone, różnią się zarówno konstrukcją, jak i zakresem ochrony oraz sankcjami.

Zniesławienie (art. 212 k.k.) – “złe opinie” i zarzuty godzące w reputację

Istota: pomówienie osoby (lub podmiotu zbiorowego) o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu, funkcji czy działalności. To “uderzenie” w dobrą reputację za pomocą treści o charakterze faktograficznym (zarzutów), które – niezależnie od prawdziwości – wywołują negatywną ocenę w oczach innych.

Przykłady: na fb pacjent napisałem, że lekarz X bierze łapówki, księgowa fałszuje dokumenty, firma X oszukuje klientów itd.

Sankcje: grzywna lub kara ograniczenia wolności; gdy zarzut rozpowszechniono za pomocą środków masowego komunikowania (np. prasa, TV, social media) – także kara pozbawienia wolności do 1 roku. Sąd może orzec nawiązkę (na rzecz pokrzywdzonego lub cel społeczny). 

Ściganie – z oskarżenia prywatnego.

Jak się bronić:

– Nie ma przestępstwa, gdy zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy.

– Nie popełnia przestępstwa ten, kto publicznie podnosi prawdziwy zarzut dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną albo służący obronie społecznie uzasadnionego interesu (z zastrzeżeniem sfery prywatnej).

– Nawet gdy brak zniesławienia z tych przyczyn, może pozostać odpowiedzialność za zniewagę, jeśli forma przekazu była obelżywa.

Znieważenie (art. 216 k.k.) –  “obelgi” i godność osobistą

Istota: obelżywe zachowanie lub słowa godzące w godność osoby (w jej obecności lub publicznie – także pod nieobecność, byle z zamiarem, aby dotarły). Tu nie chodzi o “zarzut faktu”, lecz formę wyrażenia pogardy (wyzwiska, obelgi, szyderstwo).

Przykłady: „jesteś debilem, idiotą, śmieciem” itd.

Sankcje: grzywna lub ograniczenie wolności; przy użyciu środków masowego komunikowania – również pozbawienie wolności do 1 roku; możliwa nawiązka. Ściganie – z oskarżenia prywatnego. Przewidziano też klauzulę łagodzącą (np. sprowokowanie przez pokrzywdzonego).

Kluczowa różnica w praktyce

• Zniesławienie = zarzut (treść o charakterze faktu) mogący obniżyć reputację.
• Znieważenie = forma (obelga, pogarda) godząca w godność, nawet bez formułowania jakichkolwiek “faktów”.

Uwaga: jeżeli ktoś rozpowszechnia prawdziwy, ważny społecznie zarzut dotyczący osoby pełniącej funkcję publiczną — może korzystać z wyłączeń odpowiedzialności z art. 213 k.k.; ale gdy zrobi to w formie obelżywej, może odpowiadać za zniewagę (art. 214 k.k.).

Internet, media i „masowy przekaz”

Publikacja w serwisach społecznościowych, na forach czy w prasie zwykle spełnia przesłankę „środków masowego komunikowania” – podnosząc górną granicę sankcji (tak przy art. 212 § 2, jak i 216 § 2 k.k.). Dodatkowo sąd może zarządzić podanie wyroku do publicznej wiadomości (art. 215 k.k.).

Jak ściga się te przestępstwa?

To sprawy prywatnoskargowe: pokrzywdzony sam wnosi i popiera oskarżenie jako oskarżyciel prywatny. Prokurator może wejść do sprawy wyjątkowo (gdy wymaga tego praworządność lub interes społeczny) – wtedy postępowanie toczy się z urzędu.

W praktyce: zanim złożysz prywatny akt oskarżenia, rozważ uprzednie wezwanie do przeprosin/sprostowania i zabezpieczenie dowodów (zrzuty ekranu, linki, świadkowie). Podstawowe reguły postępowania karnego (terminy, pouczenia, wszczęcie) wynikają z Kodeksu postępowania karnego.

Skontaktuj się z doświadczonym adwokatem specjalizującym się w sprawach karnych – tel. 662 022 477